Premium

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]
Leiden

Vrijwel tegelijk met Leidens Ontzet verkreeg de straatexploitatie van de draaiorgels de status van immaterieel cultureel erfgoed. ,,Een stukje erkenning’’, vindt Jordy Pastoor, de jongste orgeldraaier van Leiden en misschien wel heel Nederland.

Het draaiorgel dreigde uit het straatbeeld te verdwijnen. Je struikelde vroeger over de ritmisch met hun centenbakken schuddende mannen - in de Haarlemmerstraat stonden er op zaterdag wel zes - maar tegenwoordig moet je ze bijna met een lampje zoeken.

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]
Orgeldraaier Jordy Pastoor op het Vijf Meiplein. ,, Ik speel zes dagen in de week.’’
© Foto Hielco Kuipers

Nederland telt nog slechts zo’n vijftien professionele orgeldraaiers en vijftig tot tachtig hobbyisten. Het is ook geen vetpot. De vergunning wordt bij wijze van spreken net aan terugverdiend, want er verdwijnt steeds minder in de centenbak. Er lopen niet al te veel mensen meer rond met kleingeld los in hun zak.

,,Maar dat contactloos betalen vind ik niet mooi dus dat doe ik niet. Ik heb een ouderwetse centenbak’’, zegt de 18-jarige Pastoor. ,,Hoogstens als er een paar jongeren langs lopen die zeggen geen geld op zak te hebben, reageer ik. ’Dan stuur ik toch een tikkie’, zeg ik dan. Maar dan lopen ze snel door.’’

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]
De oudewerse centenbak van Jordy Pastoor.
© Foto Hielco Kuipers

Hoewel er niet altijd positief op het speciale geluid wordt gereageerd, ziet Pastoor toch een kentering. Onderdeel uitmaken van het nationale erfgoed moet een extra duwtje in de rug geven.

,,Dit is heel belangrijk, want steeds meer mensen gaan het daardoor respecteren. Tegen ons werd vaak gezegd: ’Ga ’s weg met dat ding’, maar de negatieve reacties worden gelukkig steeds minder. Er zit altijd wel een rotte appel tussen, maar 99 procent is positief. Kijk: je hoeft er niet van te houden, maar blijf een beetje respectvol. En nu we onderdeel van die lijst zijn, hoop ik dat het nog beter wordt.’’

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]
Jordy Pastoor, als dertienjarige.
© Archieffoto Hielco KUIPERS

Youp van ’t Hek

De Kring van Draaiorgel Vrienden (KDV) kreeg steun van bekende Nederlanders. Onder andere Youp van ’t Hek en Dave von Raven, zanger van de Rotterdamse band The Kik, maakten zich sterk voor het draaiorgel. ,,En Frans Bauer hè?. Dat soort jongens vinden het allemaal geweldig. Logisch ook. Als ik zelf zanger zou zijn en ik zou in een winkelstraat mijn liedje uit een draaiorgel horen komen, dan zou ik daar heel vrolijk van worden.’’

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]
In dit orgel zitten zo’n honderd fluiten.
© Foto Hielco Kuipers

Pastoor komt uit een draaiorgelgeslacht, werd met de centenbak in zijn hand geboren. ,,Ik werd als baby al in het orgel gelegd door m’n vader als hij ging draaien. Zo ben ik met het virus besmet geraakt. Ik ging overal mee naartoe. Naar het draaiorgelmuseum in Haarlem, naar museum Speelklok in Utrecht, overal.’’

Het is zijn lust en zijn leven. Pastoor: ,,Een dag zonder orgel is een dag niet gelachen. Thuis worden ze er soms gek. Zeggen ze: ’Hou nou ’s op met die orgelfilmpjes’. Maar ik kan het niet helpen. Ik zit de hele dag op YouTube en Facebook te zoeken naar orgelmuziek. Ik word er altijd vrolijk van.’’

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]
Jordy Pastoor op z’n dertiende, met orgel ’t Uitje.
© Archieffoto Hielco Kuipers

’Thuis’ is bij zijn oom en tante. Pastoor verloor op jonge leeftijd zijn moeder en zijn vader kon mede door dat verdriet niet voor hem zorgen. Inmiddels gaat het beter met hem. ,,Met mijn vader heb ik steeds meer contact. Hij draait ook nog steeds, in Rotterdam waar hij woont.’’

Op z’n achtste kreeg hij zijn eerste (nep)orgeltje: de Vreugd. Hij beleefde er weinig plezier aan. Het sneuvelde door nieuwsgierigheid. Pastoor wilde weten hoe het ding in elkaar zat, maar eenmaal uit elkaar ging hij niet meer in elkaar.

Toen al wist de Leidenaar dat hij, net als zijn opa vroeger, ooit zijn eigen draaiorgel zou bouwen. Om kennis en kunde op te doen, begon hij aan een opleiding tot timmerman.

,,Maar die heb ik niet afgemaakt. De opleiding tot timmerman is moeilijk, vind ik. Ik ben nu eenmaal niet zo sterk in school. Ik wil ook mijn rijbewijs halen, maar moet al voor derde keer theorie doen. Dat is voor mij niet makkelijk. Maar ja, zonder papiertje geen werk. Dus is dit nu mijn werk. Ik speel zes dagen in de week. Dinsdag sta ik op het Vijf Meiplein, op woensdagen of in de stad of op de Kennedylaan, op donderdag in de Stevenshof, vrijdag weer in de stad en op de zaterdagen op het Diamantplein.’’

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]
Orgeldraaier Jordy Pastoor staat met zijn orgel op het Vijfmeiplein Leiden Orgeldraaier Jordy Mink staat met zijn orgel op het Vijfmeiplein
© Foto Hielco Kuipers

Maar, papiertje of niet, dat eigen orgel komt er. In Tilburg wordt er hard aan gewerkt door de bekende orgelbouwer Toon Heesbeen. ,,Hij bouwt de meeste draaiorgels voor Japan en China. Die dingen staan overal en nergens, ook in Australië en Rusland. Daar is er iemand met tweehonderd orgels. Ik wil er ook meer dan eentje, dat lijkt me prachtig, maar dat is wat overdreven. Ik leer van hem, heb van de week nog de kast geschuurd.’’

Tweehonderd fluiten

,,Hopelijk mag ik over twee weken de fluiten leren zagen. Er komen er meer dan tweehonderd in. Het wordt een hele grote, een 52-toetsen draaiorgel. Dat betekent dat alle 52 toetsen in gebruik zijn. Er zit verder gewoon een blaasbalg in, een grote trom en een windlader om de wind te verdelen. Elke fluit heeft zijn eigen windpatroon. En in mijn nieuwe orgel wordt de muziek weer ouderwets door boeken gespeeld. Nu speel ik digitaal, met een sd-kaart. Dan sta je er toch een beetje bij en je te vervelen. De digitale variant werkt een stuk sneller en is een stuk goedkoper, maar het ambachtelijke gaat er wel een beetje van af. Met die oude boeken moet je hard werken. Hopelijk is hij in mei klaar. Dan beleeft ’ie in het draaiorgelmuseum in Haarlem zijn première. De naam? ’La Rêve’, Frans voor ’de droom’. Dan komt mijn droom eindelijk uit.’’

Leidse orgeldraaier Jordy Pastoor (18) is blij met plaatsing op de lijst met immaterieel cultureel erfgoed: ’Tegen ons wordt vaak gezegd: ’’Ga ’s weg met dat ding’’’ [video]
Orgeldraaier Jordy Pastoor staat met zijn orgel op het Vijfmeiplein
© Foto Hielco Kuipers

Elke stad heeft zijn eigen muziek. Pastoor heeft van alles, maar merkt dat hij met zijn tijd moet meegaan. ,,Ik heb ouwe marsen, serenades en walsen, maar je kunt in Leiden niet meer aankomen met ’Tulpen uit Amsterdam’. Ze kennen het niet meer. Je moet hier rampestampmuziek hebben. Het is toch een studentenstad. En zangertjes van eigen bodem hè? Ik heb net nieuw een nummer van Luciano Vermeer, het broertje van de bekendere Mart Hoogkamer. ’Wachten op de nacht’ heet dat. Ik stond met het orgel voor zijn deur en hij kreeg helemaal kippenvel. ’Stappen’ en ’Lekker Leven’ van Mart Hoogkamer zijn ook toppers. Dan staan alle jongeren te dansen. En Hazes natuurlijk; die doet het altijd goed.’’

Video Gertjan van Geen

Net binnen