Premium

Zorgspecial: Hoe duurzaam is de zorg?

Zorgspecial: Hoe duurzaam is de zorg?
afvalstromen in het Alrijne ziekenhuis Leiderdorp
© Taco van der Eb

Nederlandse zorginstellingen zijn grootverbruikers als het om energie en (CO2-)uitstoot gaat. Kan dat niet wat minder?

Als je Cathy van Beek, aangesteld door het ministerie van Volksgezondheid (VWS) als kwartiermaker voor duurzaamheid in de zorg – het thema van deze FIT-special – vraagt hoe goed of slecht Nederland erop staat, antwoordt zij: ,,Het kan veel beter. En het kan veel beter voor het milieu, de patiënt en voor de portemonnee.’’

Milieuvriendelijker inkoop, elektrisch transport, energiereductie, duurzame apparatuur, meer hergebruik, ledverlichting, elektrische fietsen voor het personeel: dáár gaat het dus allemaal om.

Van Beek was van 2011 tot eind 2017 bestuurder bij het Radboudumc in Nijmegen, met ook duurzaamheid in portefeuille. In 2017 kwam Cathy van Beek als eerste en enige zorgbestuurder met stip binnen op de lijst duurzame personen van dagblad Trouw. Zo heeft Van Beek meegeholpen om voedselverspilling in het ziekenhuis met een derde terug te brengen. Inmiddels loopt het personeel in Nijmegen rond in milieuvriendelijk gemaakte uniformen.

Lees ook: Don Quichot Charlotte Bekker tegen pillenafval: ’Die medicijnberg moet slinken, we gooien teveel weg’

VWS huurde Van Beek in 2018 in. Aan het Radboudumc en de Nijmeegse universiteit is ze nog steeds als strategisch adviseur verbonden. Ze is ook ambassadeur duurzaamheid in de zorg van MVO-Nederland.

Haar opdracht is om de zorgsector (verder) te verduurzamen. ,,Eerst worden de mensen ziek door vervuiling en daarna gaan we ze beter maken. Die vicieuze cirkel moeten we doorbreken.’’ In die hoedanigheid is Van Beek ook verantwoordelijk voor de vervolmaking van de Green Deal, een pakket ambities om de Nederlandse zorgsector te vergroenen.

,,Als je de cijfers ziet, is het echt shocking. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie zijn er 800.000 doden per jaar in Europa door luchtvervuiling. Longkanker, COPD, longontsteking, beroertes. Veertig procent zijn hart- en vaatziekten. Ook vroeggeboorten – met alle mogelijke complicaties – komen voor door luchtverontreiniging.’’ Uit internationaal onderzoek van Nature Communications bleek dat in placenta’s koolstof is gevonden – ook een residu van fijnstof en luchtvervuiling.

Hoe enthousiast instellingen zijn over milieumaatregelen, kan nogal verschillen. Het Spaarne Gasthuis in Haarlem vindt het bijvoorbeeld ’te vroeg’ om al te kunnen laten zien wat ze op het terrein van duurzaamheid doen. De Alrijne Zorggroep in de Leidse regio zet de deuren voor de krant weer wijd open. Ook in het Zaans Medisch Centrum waren we welkom. En gisteren bracht kwartiermaker Van Beek een bezoek aan het Dijklander Ziekenhuis om mee te denken over verduurzaming.

Lees ook: Duurzaam Alrijne verdient voor het milieu en voor de eigen portemonnee

Van Beek constateert niet zozeer onwil, eerder nog een gebrek aan bewustzijn of (wettelijke) obstakels. Ze geeft een voorbeeld: ,,Instellingen kunnen een deel van hun CO2-uitstoot wegschrijven als ze groene stroom inkopen, binnen een straal van tien kilometer. Als ze die stroom halen van een windpark op zee, telt het dus niet mee. Dat moet de wet repareren.’’

Hoogleraar duurzaam innoveren Jacqueline Cramer vertelt in een interview in dit katern dat er met de groene ambities weinig mis is, maar dat het tempo omhoog moet en dat een actievere rol van de overheid nodig is. Van Beek onderschrijft dat pleidooi. ,,We moeten en willen hartstikke veel dingen doen. Maar er is ook tijd nodig om een omslag te maken. Harde doelstellingen kunnen, behalve waar het gaat om de CO2-reductie, lastig zijn.’’

Lees ook: Jacqueline Cramer: ’Duurzaamheid was haast een non-issue’

Bijvoorbeeld: ,,Stel dat we in Nederland geen medicijnen meer inkopen, waarvan de productie slecht voor het milieu is. Dan staat de patiëntenfederatie op zijn achterste benen. Ons motto bij de Green Deal is: veiligheid en kwaliteit eerst.’’

Lees ook: In zorginstelling Naarderheem: ’Er komt hier niets uit een potje’

Net binnen