Premium

Sextortion-zaak in Leidse regio: Met je piemelfoto in de tang

Sextortion-zaak in Leidse regio: Met je piemelfoto in de tang
Leiden

Voor een bende uit de regio Leiden was het met blootbeelden afpersen van jongens kinderspel. Slachtoffers waren gemiddeld 1000 euro kwijt.

Die in een geile bui verstuurde naaktfoto maakte zo’n honderd jongens en mannen slachtoffer. Ze zaten in de tang bij piepjonge afpersers uit de regio Leiden, die ruim een ton binnen harkten door hun doelwitten voor het blok te zetten. Betaal, ’of mogen je vrienden het zien op Facebook?’

De Leidse zaak is voor Nederlandse begrippen van ongekende omvang en geldt als eyeopener: ook jongens worden gechanteerd met naaktfoto’s en -filmpjes.

Lees ook: Leidse chantage met naaktbeelden dijt verder uit: zes nieuwe verdachten, opnieuw vooral minderjarigen

Bendes hebben ontdekt dat juist aan jongens snel geld valt te verdienen, zegt Hilversumse privédetective Joey Roelofs. „Een jongen is zo op te hitsen. Zorg voor een leuk meisje in beeld, laat haar wat uittrekken en ’nu jij’ zeggen en het is al gebeurd. Bij meisjes moet je eerst een band opbouwen, het vertrouwen zien te winnen. Dat kost meer tijd en energie.”

Niet dat meisjes geen doelwit meer zijn. Het is ongeveer fifty-fifty, weet directeur Arda Gerkens van Expertisebureau Online Kindermisbruik. Meisjes worden meestal gedwongen nog meer naaktmateriaal van zichzelf te sturen. Van jongens willen criminelen maar één ding: geld.

Sextortion-zaak in Leidse regio: Met je piemelfoto in de tang

Ongeveer twee derde van de mannelijke slachtoffers betaalt. Dat maakt hulporganisatie Helpwanted.nl, onderdeel van het expertisebureau, op uit meldingen. Gemiddeld gaat het om 650 euro. Helaas blijft de angst dat de in hun ogen gênante beelden naar hun ouders, familie, vrienden, partner of werk worden gestuurd. Ook als de politie een bende oprolt, is dat geen garantie dat het gevoelige materiaal niet ooit nog eens opduikt.

Verhalen

De verhalen van verschillende vrouwelijke slachtoffers zijn bij een groot publiek bekend. Een voor haar vriend bedoeld blootfilmpje van Nikki Lee Janssen uit Medemblik werd een hit op Dumpert nadat haar Dropbox-account was gehackt. Haar boek ’Niet van iedereen’ verscheen vorig jaar.

In ’Francien laat je tieten nog eens zien!’ doet auteur Francien Regelink uit de doeken hoe ze het moest bezuren dat ze een naaktfoto stuurde aan de populaire jongen op wie ze indruk wilde maken. Haar meisjesborsten hingen een dag later door de hele school. Regelinks tweede boek, hulpgids ’Help ik sta online’ verscheen gisteren.

Dat ook zij doelwit zijn, dringt nog niet door tot de meeste jongens. Gerkens: „Jongens die slachtoffer worden, denken dat zij de enige zijn. Ze weten gewoon niet dat dit bestaat.”

Maar al te vaak hoort Haarlemse Gerkens, die voor de SP in de Eerste Kamer zit, dat iemand zich achteraf pas realiseert dat hij door het oog van de naald is gekropen. „Zo van ’o, een vriendschapsverzoek van dat en dat meisje heb ik ook gehad, gelukkig heb ik het niet geaccepteerd’.’’ ,,Het komt ook voor dat jongens pas jaren later beseffen: ’hé, ik was toen slachtoffer van sextortion’.” Volgens Gerkens ontwikkelen veel mannen pas als ze wat ouder zijn een antenne voor dubieuze vriendschapsverzoeken.

Sextortion-zaak in Leidse regio: Met je piemelfoto in de tang

Sextortion, de samenvoeging van de Engelse woorden sex en extortion (afpersing), is in de terminologie rond cybercrime te zien als opvolger van het wat onschuldigere sexting. Sexting, samenvoeging van sex en texting (sms’en), slaat op het delen van seksueel getinte teksten en sexy foto’s of filmpjes. Gesneden koek voor tieners van nu.

Lees ook: Naaktchantage is booming, veel slachtoffers durven niet naar politie te stappen

Luister hier naar: Met je piemelfoto in de tang

Hoe vertrouwd ze ook zijn met de camera op hun mobieltje en computer, voor online-valkuilen moet de jeugd worden gewaarschuwd. Gerkens: „Je kunt niet zeggen ’het is 2019, als je nu nog niet weet wat het risico is van het delen van naaktfoto’s en -filmpjes ben je wel heel erg dom’. Dat is net zoiets als zeggen dat het meisje met het korte rokje erom vraagt verkracht te worden. Nee! Die online-afpersers gaan heel doortrapt te werk. Iedereen kan erin tuinen.”

Sextortion-zaak in Leidse regio: Met je piemelfoto in de tang

Instagram

Over de werkwijze van de bende uit de regio Leiden zijn politie en Openbaar Ministerie opvallend openhartig. „Ze bedienden zich van de gangbare sociale media zoals Snapchat en Instagram om mensen te benaderen”, zegt OM-woordvoerder Frans Zonneveld. Dat gebeurde pas nadat het online sociale netwerk van het potentiële slachtoffer in kaart was gebracht.

Ook de valkuil werd zorgvuldig geconstrueerd. Het vriendschapsverzoek kwam doorgaans van een leuke meid, met een bestaande naam. ’Haar’ account leek echt, de bende zorgde voor likes en reacties bij foto’s en berichten en vaak ook nog een ’aanbeveling’ van een al bestaand contact van het doelwit.

Het jongste slachtoffer van deze bende is 14 jaar, de oudste 48, volgens de laatste stand van zaken. Ze werden naar draagkracht uitgeschud: een vakkenvuller hoefde minder te betalen dan een man met een goede baan. De afpersers draaiden de duimschroeven ongenadig aan. Slachtoffers werden bijvoorbeeld onder grote tijdsdruk gezet – chantage uit het boekje dus.

Sextortion-zaak in Leidse regio: Met je piemelfoto in de tang
Daders doen zich voor als leuk meisje en hebben maar een doel: jongens en mannen zo snel mogelijk uit de kleren kletsen en verleiden tot het sturen van naaktbeelden.
© Beeld uit preventiefilmpje Cybercrimeinfo.nl

Opmerkelijk, gelet op de leeftijd van de meeste verdachten. Elf van de veertien tot nu toe opgepakte bendeleden zijn minderjarig. De anderen zijn 18, 19 en 22. Een deel kent elkaar van school, bevestigt het OM desgevraagd. Om welke school het gaat zegt woordvoerder Zonneveld niet, ’omwille van de privacy van daders en slachtoffers’. Wel meldt hij dit: ,,Vijf verdachten zitten al langere tijd in voorarrest. Dat is bijzonder bij minderjarigen.” Het zegt ook wel wat over hoe de rechtbank de ernst van de zaak inschat.

Een belangrijk element aan de slachtofferkant is volgens Gerkens dat het vaak gaat om pubers. „Natuurlijk weten ze van de gevaren van het internet. Maar het puberbrein geeft ze een onoverwinnelijk gevoel, zo van ’mij gebeurt het niet’.” Groepsdruk speelt ook een rol. „Het komt voor dat er in een groep letterlijk wordt gezegd: ’doe niet zo flauw, deel een naaktfoto van je vriendin. Of heb je die nog niet van haar afgetroggeld?”’

Doortrapt

Uit de meldingen die Helpwanted.nl krijgt (480 in 2018) blijkt dat er vaak buitenlandse bendes achter sextortion schuilgaan. Die zijn meestal uit op bewegende beelden, via Skype of Facetime en opereren minstens zo doortrapt als de jongens in de regio Leiden.

Voor privédetective Roelofs en zijn digitaal forensisch deskundige Rick Boerebach, ook een Hilversummer, wordt het pas echt uitdagend als het persoonlijk wordt. Zoals in een door hen afgehandelde sextortionzaak waarbij een meisje van 17 slachtoffer was. „Een jongen chanteerde haar met naaktfoto’s uit haar gehackte Dropbox. Eerst eiste hij geld, later liet hij zo’n beetje de hele catalogus aan seksspeeltjes bezorgen. Op rembours, ze moest dus betalen. Er werd zelfs een incassobureau ingeschakeld. Echt doffe ellende.”

Een afwijkend e-mailadres bij een van die bestellingen kostte de dader de kop, vertelt het duo. „Het bleek een zij. Een meisje dat verliefd was op het slachtoffer.”

Sexy meisje blijkt ineens een monster dat geld eist

Het sexy meisje dat hem zojuist nog uit z’n kleren praatte, is ineens een monster dat geld eist. Anders gaat het bewijs van zijn gebrek aan zelfbeheersing naar z’n ouders en vrienden.

De simpele formule betekent kassa voor criminelen en een bron van peilloze schaamte voor de vaak nog jonge mannelijke slachtoffers. „Dat ze denken dat een méisje ze in de val lokte, maakt de schaamte alleen maar groter”, weet privédetective Joey Roelofs uit ervaring.

Sextortion kan leiden tot een depressie, jongens kunnen angstig worden en schrikreacties krijgen, waarschuwt directeur Arda Gerkens van Helpwanted.nl. Dé remedie volgens de Haarlemse deskundige: de boel opengooien, erover praten, hulp zoeken. „Vertel het aan iemand die je vertrouwt.”

Sextortion-zaak in Leidse regio: Met je piemelfoto in de tang
Het leuke meisje dat een jongen online uit de kleren praat, kan maar zo een geroutineerde lokchatter zijn die werkt voor een criminele bende.
© beelden uit voorlichtingsfilm cybercrimeinfo.nl

Gerkens kan niet genoeg benadrukken dat de jongens zich niet hoeven te schamen. „Ze deden wat iedere gezonde jongen of man doet als hij een lekker wijf ziet op zijn scherm: ze trokken zich af.”

Online seksueel contact helemaal mijden vindt Gerkens onzin. „Internet kan ook hele mooie relaties opleveren.” Zelfs chatten met onbekenden op een website als Omegle zou ze niet verbieden. „Lekker doen, vind ik. Van mijn dochter hoor ik dat ze daar binnen tien minuten een naakte kerel voor zich heeft. Wat doe je dan? Daarover praat ik met haar.”

Gerkens (54) noemt zichzelf een early adapter. „Ik chatte al in 1995.” Volgens haar is het altijd oppassen met seks, ook in het echte leven. „Seks is nooit 100 procent veilig, ook niet als je getrouwd bent. Stel bijvoorbeeld dat een van beiden vreemdgaat.”

Schaamte weerhoudt mannelijke slachtoffers ervan hun verhaal te doen. In het halve jaar dat Helpwanted.nl nu wetenschappelijk onderzoek doet naar afpersing van jongens met naaktbeelden durfde nog maar één slachtoffer een diepte-interview te geven. Doel van het onderzoek is verbetering van de hulpverlening.

Mondjesmaat

Slachtoffers doen ook maar mondjesmaat aangifte bij de politie. Gerkens stelt dat het altijd zin heeft de politie in te schakelen. „Vraag wel naar iemand van de afdeling zeden of cybercrime.”

Melden heeft altijd zin, het kan helpen het net rond verdachten te sluiten. Gerkens: „Zo ging het ook bij degene die Nikki Lee Janssen afperste.” Deze Brabander kreeg begin dit jaar een celstraf, onder meer ook voor het hacken van accounts bij webwinkels.