Premium

’In Aerdenhout is de basis gelegd voor de Paralympische Spelen.’ Zwaargewonde soldaten werden in Huize Kareol weer op de been geholpen

’In Aerdenhout is de basis gelegd voor de Paralympische Spelen.’ Zwaargewonde soldaten werden in Huize Kareol weer op de been geholpen
Allerlei balspellen werden gebruikt bij de revalidatie.
© Foto ANP
Aerdenhout

Tijdens zijn onderzoek voor het boek ’Door wilskracht zegevieren’ stuitte Jurryt van de Vooren op de mooie en duistere kant van sport in de Tweede Wereldoorlog. De sporthistoricus ziet parallellen met de coronacrisis. Volgens Van de Vooren kan sport, net als tijdens de oorlog, een sleutelrol spelen in het herstel van patiënten.

Welke rol vervulde sport tijdens de oorlog?

„Sport was een belangrijke cultuur. Dat is nog steeds zo. Er zijn meer voetbalvelden dan kerken in Nederland. Sport in het algemeen en voetbal in het bijzonder zijn diep verweven met onze maatschappij. Kijk je naar de sport, dan zie je zowel de mooie als de duistere kant van de oorlogsperiode.”

U schrijft bijvoorbeeld over de Amsterdamse voetbalclub WV-HEDW.

„In die tijd bestond die club nog uit twee joodse verenigingen: Wilhelmina Vooruit en HEDW (Hortus Eendracht Doet Winnen). Die clubs raakten veel leden kwijt in de oorlog. Van 200 joodse voetballers staat vast dat ze zijn vermoord. Ik plaatste de vermoorde voetballers vervolgens in een tijdlijn; heel kil werk, maar wel nuttig. Dan zie je namelijk een enorme piek aan het einde van september 1942. De cijfers vergeleek ik met de ’algemene’ sterftecijfers. Ook daar zie je in dezelfde periode een enorme piek in het aantal vermoorde joden.”

Wat was de oorzaak van die piek?

„Daarover sprak ik met hoogleraar en historicus Ad van Liempt. Hij wist dat het aantal door Frankrijk afgevoerde joden naar de vernietigingskampen in die periode lager lag dan de bezetter wenste. Dus besloten de Duitsers meer Nederlandse joden af te voeren, als een soort compensatie. Dat gebeurde ook. Hele wijken werden leeggehaald. Die brede ontwikkeling, cru gezegd de ’hartslag van de Holocaust’, zie je dus ook terug in de ledenlijst van een voetbalclub in Amsterdam.”

Zag u ook de helende werking van sport?

„Absoluut. Wat er in Huize Kareol in Aerdenhout gebeurde, was heel bijzonder. Uniek zelfs. Zwaargewonde militairen én burgers revalideerden daar met behulp van sport. Voor het eerst in de geschiedenis werd sport bewust gebruikt tijdens het revalidatieproces. Het idee kwam van een groot sportman, namelijk Charles Pahud de Mortanges. Hij werd als ruiter vier keer olympisch kampioen en had veel aanzien in die tijd. In Huize Kareol bleek dat je ook met een handicap kunt sporten. In Aerdenhout is de basis gelegd voor de Paralympische Spelen en de Invictus Games.”

(Tekst gaat verder onder foto)

’In Aerdenhout is de basis gelegd voor de Paralympische Spelen.’ Zwaargewonde soldaten werden in Huize Kareol weer op de been geholpen
Juli 1940: gewonde militairen spelen een potje tennis op de baan naast Huize Kareol. Veel patiënten waren geraakt door kogels of granaatscherven.
© Foto ANP

Was er eigenlijk saamhorigheid onder de sportclubs in de oorlog?

„Zeker. Denk aan hongerige voetballertjes van Ajax die naar Heerenveen werden gestuurd om aan te sterken. En Feyenoord mocht, vanwege de veiligheid, in 1943 niet meer in de eigen Kuip voetballen. Ajax bood toen aan om in De Meer te komen voetballen. Zo heeft Feyenoord één officiële thuiswedstrijd gespeeld in het stadion van Ajax.”

Kan de huidige sportwereld iets leren van die periode?

„Ik denk het wel. En dan kom ik terug op de functie van Huize Kareol. Er verschijnen nu al artikelen over de gesteldheid van coronapatiënten die van de intensive care komen. Degenen die overleven, verliezen heel veel spiermassa. De coronapatiënten moeten op eenzelfde wijze kunnen revalideren als de oorlogsslachtoffers in Huize Kareol. Hier ligt volgens mij een grote maatschappelijke opdracht voor sportbonden wereldwijd.”

Bonden en sportkoepels moeten hun verantwoordelijkheid nemen om coronapatiënten te helpen herstellen?

„Er moet op den duur een visie komen. Hoe ga je al deze mensen over de hele wereld helpen? Er ligt bijvoorbeeld een taak voor het Internationale Paralympisch Comité. Er komen heel veel paralympische sporters bij door het coronavirus. Dat is uiteraard iets voor de langere termijn, niet voor nu. Nu ligt de focus op het voorkomen van erger.”

Uw boek komt uit in een periode waarin sport vooralsnog een bijrol speelt.

„Met deze situatie hield ik tijdens het schrijven uiteraard geen rekening. De sportwereld ligt stil, maar het boek voelt door dat gebrek aan sport toch ook weer actueel. Wij gaan straks ook allemaal weer blij naar buiten, naar het sportveld. Net als in 1945. We zullen feestvieren én rouwen. Want ook nu is er verdriet over overledenen binnen de maatschappij. En binnen sportverenigingen.”

Net binnen