Toen er op 24 mei nog wél gesport werd: verbaasd staren de spelers naar een helikopter waar Nelson Mandela uit komt [video]

President Nelson Mandela schudt de spelers van het Zuid-Afrikaans rugbyteam de hand.
© AFP/Gary Bernard

Door het coronavirus is de sportwereld stilgevallen. In deze rubriek gaan we terug in de tijd. Dezelfde datum als vandaag, maar dan mét sport. Vandaag: 24 mei 1995, de historische handdruk van Nelson Mandela met de rugbyers van Zuid-Afrika.

Net als het Zuid-Afrikaans rugbyteam klaar is met de middagtraining, komt er een grote militaire helikopter aanvliegen. De spelers staren verbaasd naar de lucht, zien de helikopter landen op het veld en ze zien vervolgens Nelson Mandela uitstappen.

Het is 24 mei 1995, een dag voor de openingswedstrijd van het WK rugby in Zuid-Afrika. Het gastland speelt de volgende dag tegen wereldkampioen Australië. President Mandela komt daarom de spelers in het trainingskamp nabij Kaapstad een hart onder de riem steken en ze succes wensen.

Aflevering van gisteren: Marco van Basten meldt zich met een gebroken jukbeen bij Oranje

Het toernooi dat op punt van beginnen staat is een historisch WK. Zuid-Afrika mag eindelijk meedoen. Bij de voorgaande WK’s (1987 en 1991) werd deelname van Zuid-Afrika geweigerd, omdat het land vanwege de apartheidspolitiek geboycot werd.

Verbroederen

Nu de apartheid tussen 1990 en 1994 in etappes is afgeschaft, opent de wereld weer haar deuren voor Zuid-Afrika. Het land krijgt zelfs de organisatie van het wereldkampioenschap rugby 1995 toegewezen. Mandela maakt er slim gebruik van. Hij zet het WK in om blank en zwart te verbroederen.

Mandela is in 1990 vrijgelaten en in 1994 wint hij met zijn partij ANC de eerste democratische verkiezingen. Mandela is dan al jaren bezig de ’blanke vijanden’ voor zich te winnen. Eén voor één vallen de blanken voor de charmes van de man die voor hen jarenlang het symbool was van het ’swart gevaar’. Eerst zijn de politici aan de beurt, later volgen ook de blanke burgers, de rugbyliefhebbers.

In de jaren tachtig hebben die rugbyliefhebbers het gevoel dat Mandela en het ANC hen de sport hebben afgepakt. Dat hun land is buitengesloten van de WK’s komt immers door de apartheidsstrijd van het ANC en de boycot die daaruit voortvloeit, is hun visie.

Volkslied

Mandela ziet dat hij de sport nu als president juist mooi kan gebruiken om blank en zwart dichter bij elkaar te brengen. Dat moet gebeuren op het WK in eigen land. Het motto: One Team, One Country. De Springbokken (de bijnaam van het rugbyteam) mogen in hun karakteristieke groene shirt blijven spelen. Als ’wederdienst’ moeten de spelers behalve het oude, blanke, volkslied ook Nkosi Sikelele (het zwarte volkslied) zingen. Het is geven en nemen.

Mandela trekt - die net als alle zwarten nooit iets moest hebben van rugby – tijdens wedstrijden een shirt aan van de Springbokken.

En een dag voor de openingswedstrijd bezoekt hij dus de ploeg. Hij spreekt de spelers – op één na allemaal blanken – toe. In zijn toespraak snijdt hij wat politieke thema’s aan en hij stelt ze op hun gemak.

Joost van der Westhuizen namens Zuid-Afrika aan de bal in de openingswedstrijd van het WK in 1995. Hij wordt aangevallen door Tim Gavin van Australië.
© Foto AFP/Vincent Amalvy

„Jullie hebben nu de gelegenheid om Zuid-Afrika te dienen en het volk te verenigen. Jullie kunnen iedereen in de wereld aan en jullie hebben het thuisvoordeel. Onthoud dat wij allemaal, zwart en blank, achter jullie staan”, zegt Mandela, die daarna met veel spelers een ontspannen praatje maakt.

De spelers zijn onder de indruk. Een van hen geeft Mandela een pet van de Springbokken. „Dank u zeer dat u hier heeft willen zijn. Dit betekent heel veel voor het team.”

Wereldkampioen

Het proces werkt: de zwarte bevolking gaat achter het bijna volledig blanke team staan. De spelers op hun beurt beseffen welke rol ze kunnen spelen in de geschiedenis van hun land. Opgezweept door die gedachte worden ze op 24 juni 1995 wereldkampioen. Blank en zwart vieren samen feest zoals ze nog nooit hebben gedaan.

Net binnen