Bewegend Verleden: de familiefilms van de Leidse fotograaf Ad Pijl [video]

Leiden

Leidsch Dagblad en Erfgoed Leiden presenteren iedere maand een bijzonder historisch filmpje. Deze maand: de familiefilms van de Leidse fotograaf Ad Pijl.

Adrianus Antonius Pijl (1909-1967) werd geboren in Rotterdam. Hij begon zijn eerste fotozaak in Schiebroek, Rotterdam-Noord.

In 1936 kwam hij naar Leiden en vestigde zich aan de Stationsweg nummer 14. De opening van zijn nieuwe zaak was op 12 december 1936.

Hij trouwde met Uilkjen Bouma (1895-1961). Zij kregen een zoon Adrianus Antonius Julius Pijl geboren op woensdag 3 juli 1940, overleden in 2015.

Ad Pijl was een veelzijdig fotograaf. In zijn atelier maakte hij portretfoto's, vergrotingen en reproducties van oude foto's, pasfoto's en ontwikkelde filmrolletjes. Op locatie maakte hij trouwfoto's en hij fotografeerde voor bedrijven en industrie.

In 1936 vermelde hij in advertenties dat hij in zijn atelier ook een fotohandel was begonnen waar hij fotomaterialen verkocht. Vanaf 1938 noemde hij zijn zaak bij gelegenheid Foto Artistiek. In de loop der jaren kwam de nadruk steeds meer op de verkoop van fotomaterialen te liggen en het ontwikkelen daarvan. Het fotograferen raakte op de achtergrond.

Gezicht op de Stationsweg, westzijde met nummers 2 tot en met 12.
© Collectie Erfgoed Leiden

Films van Ad Pijl werden gered uit het grofvuil. Via een kringloopwinkel en het Leids Audiovisueel Archief kwamen ze bij Erfgoed Leiden terecht en zijn nu gedigitaliseerd. De films die hij maakte van zijn familie worden ook beheerd door Erfgoed Leiden.

De eerste films (1936-1939) laten het jonge stel Ad en Uiltjen zien die dan al in Leiden wonen, met hun hondje Blacky.

Als op woensdag 3 juli 1940 hun zoon Adrianus Antonius Julius Pijl wordt geboren wordt hij het stralend middelpunt van de films van zijn vader. Die films kun je hier zien. De lengte is respectievelijk ruim 20 en 30 minuten. Daarom zijn ze ingekort tot enkele minuten die een mooi beeld geven van, zo lijkt, het ongedwongen leven in oorlogstijd en er na.

In deze film zien we hoe de net geboren Ad vanuit het ziekenhuis gaat: met de tram, begeleid door twee verpleegsters in uniform. Thuis staat een grote hoeveelheid bloemen op hem te wachten. Badderen van de baby ging gewoon in een teil. Verderop zien we de familie op het strand van Katwijk, tijdens een hittegolf. En we sluiten af in de speeltuin:

Ook gedurende de oorlogsjaren zie je Ad jr groter en sterker worden. Maar er is ook schaarste. Pijl plaatst een advertentie in de krant waarin hij kinderschoenen maat 29 te koop vraagt.

De filmbeelden gaan tot begin jaren ’50. We zien een man met stok lopen (is dat fotograaf Ad Pijl zelf?) en Ad jr in zijn tienerjaren, vallend op het ijs, fietsen lerend langs een Leidse gracht. Daarna volgen beelden van een wandelende familie in het duin. Ad jr springt van een bunker. Aan het eind worden we beloond met beelden van een prachtige auto, zo te zien iets waar vader Pijl trots op was:

Op 11 december 1944 werd het Stationskwartier gebombardeerd. Het huis van Pijl werd daarbij zwaar beschadigd. Hij maakte daar een aantal foto's van en zelfs filmopnamen.

Hij verhuisde aansluitend naar een pand aan Haarlemmerstraat 108, direct naast de Hartebrugkerk. Hier bleef de winkel gevestigd, ook toen zijn zoon de zaak overnam. Zijn foto's van het stationskawartier werden later gebruikt in een krantenartikel over deze gebeurtenis.

Op deze foto is het fotoatelier van A. A. Pijl, Stationsstraat 14, te zien na het bombardement op 11 december 1944. Op de voorgrond de resten van Stationsplein 12. De foto is van Ad Pijl.
© Foto: A. A. Pijl, collectie Erfgoed Leiden en Omstreken

Tussen de familiebeelden door heeft Pijl ook de gevolgen van de oorlog gefilmd, zoals de aftocht van Duitsers, parades van Binnenlandse Strijdkrachten, arrestaties van NSB’ers, intocht van de Canadezen (voor het stadhuis op de Breestraat), 3 oktober optocht in 1945, demonstratie van militaire voertuigen op het Schuttersveld, transport van gevangenen vanaf het Politiebureau aan de Zonneveldstraat, Canadezen op Oud-Poelgeest en het terughangen van de klokken in de Hartebrugkerk, in kleur.

Veel is gefilmd vanuit het raam van de eerste verdieping boven de winkel, Haarlemmerstraat 108 en op de Breestraat tegenover het Stadhuis.

Erfgoed Leiden bezit weinig foto's van A. A. Pijl in de collectie. Toch moeten er veel gemaakt zijn. De belangrijkste historische foto's uit de collectie van Erfgoed Leiden zijn die van het bombardement op het station. Deze geven inzicht in de verwoesting van dat deel van Leiden en hoe het aanzien van de stad daardoor veranderd werd.

Na de dood van Uiltjen trouwde Ad met Gertrudis Maria Baars (1913-1965) en tenslotte met Anna Maria (Ans) Jansen (1922-1979). Ad Pijl overleed in Leiden op 4 januari 1967.

(Eerdere afleveringen van Bewegend Verleden vind je hier)

Net binnen