Iedereen is boos op de overheid als die ingrijpt (stikstof, corona) maar ook als de overheid weinig doet (inflatie, Gronings gas). Meer of minder overheid? | commentaar

Premier Mark Rutte na afloop van het verkennend gesprek met vertegenwoordigers van boerenorganisaties en een afvaardiging van het kabinet over de stikstofplannen.© ANP

Jan ’t Hart

Nu de politiek onder grote druk staat om snel iets te doen aan de fors stijgende (energie)prijzen wordt pijnlijk duidelijk dat de overheid vastloopt in haar eigen moeras. Er zijn ideeën genoeg om burgers te helpen de geldproblemen het hoofd te bieden, maar veel plannen zijn praktisch niet uitvoerbaar of niet eerlijk. In een mistroostig artikel zaterdag in Het Financieele Dagblad werden al die ideeën tegen het licht gehouden.

Toch weer naar gas in Groningen boren? Helpt de prijs nauwelijks te verlagen en de Staatstoezicht op de Mijnen vindt het niet veilig genoeg. Btw op energie naar 0 procent: fiat nodig van de EU en er komt veel geld bij mensen die het (nog) niet nodig hebben. Aan de laagste en middeninkomens geld overmaken: is het gemakkelijkst, maar is duur en stimuleert duurzaam maken van woningen niet.

De hoge winsten afromen van de energiebedrijven, net als in Verenigd Koninkrijk en Frankrijk? Goed idee, alleen een speciale wet hiervoor kost twee jaar. Deze landen hebben die wetten al. Frankrijk heeft altijd een sterke staatspolitiek gehad en kan in tijden van crisis zelf ingrijpen. Nederland heeft veel ‘geliberaliseerd’ en kan in dit soort situaties weinig uitrichten.

De overheid zit ook nog met fiks wat problemen uit het verleden. Toeslagenschandaal, stikstof, compensatie Groningers voor het gas, huizencrisis. Bij bijna elke gewenste verandering trapt de Belastingdienst op de rem: niet uitvoerbaar of de rechter zegt dat het niet mag. De overheid blijkt verstrikt in matige ict, een te grote berg regels en een zorgwekkende bureaucratie. En als ze wel wil ingrijpen (huizen bouwen, energiebedrijven aanpakken, stikstof oplossen) dan kan of mag het niet.

Dan kun je concluderen: houd de machteloze en soms meedogenloze overheid een beetje op afstand, en dat is goed te begrijpen. Maar de overheid te weinig armslag geven – koren op de molen van liberalen en wantrouwende burgers – is evenmin een goed idee, bijvoorbeeld om snel in te grijpen als het water bij de burgers aan de lippen staat.

Het helpen om met z’n allen wat minder boos te zijn en mét de overheid en politiek oplossingen te vinden voor de grote maatschappelijke problemen. En tegelijkertijd de overheid meer wettelijke armslag te geven als in Frankrijk om in crisissituaties snel burgers te kunnen helpen en excessen (hoge winsten energiebedrijven) te bestrijden. Dat helpt wel.