Wat is een bibliotheek zonder bezoekers? Dankzij de coronacrisis wist de Alphense bieb haar publiek online te vinden

Hester van Beek, directeur van de bibliotheek in onder meer Alphen aan den Rijn.© Foto Hielco Kuipers

Rutger de Quay
Alphen aan den Rijn

Nu de coronacrisis zo goed als ten einde is, is het tijd om de balans op te maken. Hoe hebben ondernemers in Alphen aan den Rijn de coronacrisis doorgemaakt, en hoe kijken ze erop terug? Met vandaag: Hester van Beek, de directeur-bestuurder van de Bibliotheek Rijn en Venen.

Het hele concept van een bibliotheek staat of valt min of meer met bezoekers die de bieb vrij kunnen bezoeken. Wat ging er door je heen toen premier Rutte in maart 2020 het land ’op slot’ gooide?

„Op dat moment waren we bezig met onze nieuwe, grote vestiging van de bibliotheek in Alphen die in het najaar open zou gaan. Eerst hoop je dat het maar een korte periode duurt. Algauw kregen we door dat het wel ietsje langer ging duren…

Maar de stelling is daarnaast ook niet helemaal waar, want zoals blijkt uit de coronacrisis kunnen we onze leden en bezoekers ook digitaal goed bereiken, dus het fysieke aspect is maar een deel van onze totale dienstverlening en activiteiten.”

Het nieuwe pand van de bibliotheek in Alphen.© Archieffoto Mediahuis / Annelies Karman

De bibliotheek was fysiek gesloten. Hoe gingen jullie daarmee om?

„We zijn vrij snel opgestart met afhalen en bezorgen van boeken. Het thuisbrengen van boeken deden we al langer, het was een service die bij weinig bezoekers bekend was en vooral gebruikt werd door mensen die niet fysiek in staat zijn om naar de bibliotheek te komen. We zijn ons direct gaan afvragen: wat is er wél mogelijk? Ook in het aspect van de medewerkers zelf, want we konden niet allemaal massaal naar kantoor komen. Veel activiteiten die we normaal fysiek organiseren, zoals het taalcafé, hebben we online voortgezet. Het was even wennen: voorlezen doe je normaal live, nu moesten de medewerkers in een camera kijken. Op die manier hebben we wel veel mensen kunnen bereiken. Er was ook een grote stijging van het aantal bezoekers van onze website en we leenden ook een stuk meer audioboeken en e-books uit.”

De crisis begon in maart 2020 en het duurde maar door. Ondertussen was jullie nieuwe vestiging van de bibliotheek in Alphen klaar. Hoe open je een gebouw met coronabeperkingen?

„Het werd een anderhalvemeteropening. We hadden honderd gasten, allemaal op anderhalve meter van elkaar. Dat was best bijzonder. Ze mochten niet door het gebouw lopen, maar zaten op een stoel en we lieten ze via een koptelefoon een live optreden zien. En bovendien werd – met dank van een succesvolle lobby – door de politiek in Den Haag ingezien dat de bibliotheek een erg belangrijke sector is. Daarom telden de bibliotheken als „essentiële dienstverlening” en mochten we – met beperkingen – open.”

(Tekst gaat door onder de foto)

Hester van Beek.© Foto Hielco Kuipers

Hadden jullie alle noodzakelijke infrastructuur in huis om de bezoekers digitaal én fysiek te helpen?

„De website hadden we natuurlijk al, maar door de coronacrisis hebben onze bezoekers bijvoorbeeld onze nieuwsbrief een stuk beter kunnen vinden. Als aanvulling hierop: met de aanschaf van extra apparatuur werd het, naast het fysieke afhaalloket, snel mogelijk om bezoekers op afstand te helpen.”

Heeft de coronacrisis gezorgd voor het creatief oplossen van problemen?

„Mensen gingen actiever digitaal reserveren en maakten kennis met deze laagdrempelige service. Dit omdat we op veel vestigingen afhaalpunten hadden geopend. De reserveringen stegen enorm en dat bleef zo na corona. Een bestaande service wordt dus intensiever gebruikt.

© Archieffoto Mediahuis / Erna Straatsma

Via ons netwerk hebben we bovendien een nieuwe groep online bezoekers aangeboord, onder meer via bijvoorbeeld het onderwijs en de kinderopvang. En onze medewerkers bleken heel goed in staat om dingen die ze normaal fysiek deden – denk aan voorleesactiviteiten – ook digitaal te doen middels het maken van mooie filmpjes die we verspreiden via de website en via netwerkpartners.

Het was even wennen, maar dat ging snel. Het reserveren van boeken kon ook al vóór corona, maar veel mensen wisten er niet van. Door de crisis heeft die reserveerfunctie een groter publiek gevonden, dat ook nog gebruikt wordt nu we weer écht open zijn. Veel leden hebben onze nieuwsbrief gevonden en hebben ontdekt dat we nog veel meer doen dan het uitlenen van boeken. Ook nu de bibliotheek weer fysiek open is blijven we doorgaan met het geven van cursussen en het voorlezen via het internet, het is een hele laagdrempelige manier om mensen te bereiken.”

Jullie zijn geen commerciële instelling, dus niet op aarde om winst te maken. Zijn er desondanks wel eens nachten geweest dat je wakker lag over de bedrijfsvoering?

„Echte zorgen maakte ik me niet. Veel bezoekers gebruiken de bibliotheek niet per se om een boek te lenen, maar om bijvoorbeeld te studeren of om te werken. Veertig procent van onze activiteiten bestaan niet uit het uitlenen van boeken, maar het faciliteren van bijeenkomsten, cursussen, et cetera. Dat kon lang niet zoals we gewend waren. Maar we probeerden zo veel mogelijk online aan te bieden door live activiteiten en door mensen telefonisch verder te helpen bij hun computer- en taalvragen.

Lees ook: Een emotionele oproep om middenin de pandemie weer bij boekwinkel Haasbeek te komen winkelen deed het tij keren voor de familiezaak: ’Het werd een stuk drukker’

We merken dat veel mensen er weer aan moesten wennen dat ze ’gewoon’ naar de bibliotheek konden gaan. We hadden daarnaast een spiksplinternieuw pand dat we eigenlijk niet konden gebruiken waarvoor het bedoeld is: het ontvangen van mensen. Nu alles weer kan zien we dat de bezoekers ons pand echt ontdekken. We hebben nu al 100.000 bezoekers ontvangen.”

Met de kennis van nu, hoe blik je terug op de coronacrisis?

© Archieffoto Mediahuis / Erna Straatsma

„Als we eerder hadden geweten wat voor een impact corona had, dan hadden we sneller kunnen schakelen en dingen kunnen ontwikkelen. Het was heel jammer dat we niet in verbinding konden staan met de samenleving zoals we dat het liefste doen. De opening van ons pand was anders dan we hadden gehoopt. Maar ik denk wel dat we altijd hebben gekeken naar alles wat er wél kon, ondanks de beperkingen. We hebben wel ontzettend veel geleerd door te innoveren en nieuwe dingen te ontwikkelen. Ik denk dat we veel stappen en ontwikkelingen niet hadden gezet of hadden gedaan als er géén coronacrisis was geweest. We zijn heel creatief gaan kijken naar onze dienstverlening, dat heeft ons veel gebracht en geleerd waar we nog steeds gebruik van maken, bijvoorbeeld het filmen van activiteiten zodat we ze duaal kunnen programmeren: fysiek en digitaal.

Bovendien is het heel goed en belangrijk dat de regering én de maatschappij zich bewust werd van de essentiële functie van bibliotheken voor de maatschappij. Als bibliotheek werden we ook gebruikt als vraagbaak voor bewoners: ’Hoe maak ik een afspraak voor een coronaprik?’, en dat soort kwesties. Die rol hebben we als organisatie ook, naar de inwoner toe. Het informatiepunt digitale overheid heeft tijdens corona een belangrijke functie gehad, bijvoorbeeld.”

Lees ook: Nog voordat het van de overheid moest, ging Hendrick’s Pub in Alphen al dicht. Somberen was er niet bij, want eigenaar Mike zette een levendige bierhandel op touw

In de serie De winnaars en verliezers van de coronacrisis maakt Alphen CC de balans op: hoe kijken ondernemers terug op de crisis, en wat hebben ze ervan geleerd? Wil u reageren? Stuur een e-mail aan r.de.quay@mediahuis.nl.

Deze serie is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van de Kwaliteitsimpuls Zuid-Hollandse Journalistiek.

De Bibliotheek Rijn en Venen, met 10 vestigingen in de gemeenten Alphen aan den Rijn, Nieuwkoop, Kaag en Braassem en Zoeterwoude, heeft ongeveer 60 medewerkers in dienst en telt daarnaast 450 vrijwilligers. Er zijn geen ontslagen gevallen tijdens de coronacrisis. Hester van Beek is al zes jaar directeur van de Bibliotheek Rijn en Venen.

Net binnen