Ja, de coronacrisis was zwaar voor ondernemers. Maar bij de pakken neerzitten deden zij allesbehalve

Joy Huikeshoven verkoopt via internet gebak nadat haar winkels bijna failliet gingen.© Foto Hielco Kuipers

Rutger de Quay
Alphen aan den Rijn

Ongeveer een jaar geleden ging Nederland - tot verbazing van velen - opnieuw op slot. Winkels moesten hun deuren sluiten, concerten werden à la minute afgezegd en we zaten massaal weer thuis. Hoe anders is dat nu? De coronacijfers zijn laag, mondkapjes vergeten en anderhalve meter afstand houden voelt als iets uit een vervlogen tijd.

Toch hakte de coronacrisis er bij veel ondernemers hard in. Terwijl ze langzaamaan weer opkrabbelden, bleef er veel verborgen leed. Deze krant sprak in de afgelopen maanden met ruim 25 Alphense ondernemers over de vraag hoe zij terugkijken op de coronacrisis.

Waarom Alphen? Uit verschillende onderzoeken blijkt dat Alphen de ’gemiddeldste gemeente’ van Nederland is: wat in Alphen van toepassing is, vertelt ook een verhaal over de rest van het land. Uit de gesprekken blijkt dat ondernemers creatief moeste zijn. Maar achter de blijdschap dat alles weer kán, zit ook veel leed verscholen.

Neem het verhaal van ondernemer Joy Huikeshoven (28). Bij het uitbreken van de crisis had haar onderneming grote plannen: Huikeshoven runde een lunchroom en had net na de vestiging een tweede filiaal in Amersfoort geopend. Alles liep gesmeerd. „We hadden net een lening afgesloten bij de bank en het afbetalen daarvan liep gewoon door. We hadden net personeel aangenomen. Al het spaargeld dat ik drie jaar lang had opgebouwd, vloog er zó weer uit. Al snel was de bodem van mijn spaarpotje in zicht”, zei Huikeshoven in juni tegen deze krant.

Joy: ’Al het spaargeld dat ik drie jaar lang had opgebouwd, vloog er zó weer uit.’© Archieffoto Hielco Kuipers

Het ging zelf zo ver dat ze geld leende bij haar familieleden om de salarissen van haar personeel te betalen: „Ik dacht altijd vooral aan anderen. Ik heb het salaris nog nooit niet betaald, ik kon het niet over mijn hart verkrijgen.”

Om de toekomst van haar bedrijf te redden, gooide ze het roer om en verkocht ze beide filialen van het bedrijf en begon ze een webshop, die nu wél goed loopt. „Uiteindelijk voel ik mij een winnaar. Hoe afschuwelijk het ook was, je trekt wel lessen hieruit. Ik heb heel veel geleerd door met de billen bloot te gaan. Ook al is de bom nu gebarsten, toch zie je ook dat er mooie dingen ontstaan.”

Janken

Maar bij de pakken neerzitten? Zo zitten ondernemers niet in elkaar. „Je kunt gaan janken wat je wil, maar op een gegeven moment moet je ook gaan kijken wat de mogelijkheden zijn”, aldus kapster Marja van der Linden. „In mijn optiek komt het altijd wel goed, we verzinnen altijd wel weer wat om het anders te doen dan de rest. We zijn video’s gaan maken, het personeel maakte vlogs. We maakten video’s over producten die wij gebruiken, maar gaven ook een kijkje achter de schermen.”

Kapster Marja van der Linden.© Hielco Kuipers

Van der Linden verkocht haar tweede filiaal in Bodegraven om zich volledig te storten op de vestiging in Alphen. „Door de crisis ben ik een stuk creatiever geworden. We zijn dingen gaan verzinnen in plaats van in angst gaan zitten.”

Klantenkring

Ekmat Nabizada (21) runt samen met zijn broers Atlas Fietsen in winkelcentrum De Atlas in Alphen aan den Rijn.© Taco van der Eb

Het is belangrijk om te vermelden dat het niet allemaal kommer en kwel was. Verre van zelfs. Neem de fietsenhandel Atlas Fietsen van Ekmat Nabizada (22). Ja, de noodgedwongen sluiting was vervelend. Maar het noopte hem tot creatief ondernemen en het opzetten van een webshop – naast het bezorgen en repareren van fietsen bij klanten thuis in plaats van in de winkel.

„De verbeterde website hielp echt: normaal is onze klantenkring beperkt tot Alphen aan den Rijn en Zoetermeer, nu kregen we bestellingen uit heel Nederland – van Friesland tot Brabant. Eigenlijk was het een geluk bij een ongeluk. De coronacrisis heeft ons scherper gemaakt. We hebben andere manieren gevonden om fietsen te verkopen. Klanten konden bijvoorbeeld ook online betalen, zodat ze contactloos een fiets konden kopen. Dat zijn dingen die we zijn gaan toepassen door corona.”

Er waren bedrijven die wel open konden blijven, maar daar wel een zware prijs voor betaalden. Zoals supermarktmanager Edwin ten Brink van de Jumbo op de Herenhof: „We hebben de nodige agressie meegemaakt, en we hebben het contact met onze klanten gemist. Door de mondkapjes heb je ook ander contact met klanten. We zijn opengebleven, gelukkig, maar voor de rest vond ik het één groot drama.”

Profiteren

Hoewel het niet zo lijkt, waren er zeker bedrijven die profiteerden van de coronacrisis – hoe wrang dat ook klinkt. Sera, een automatiserings- en ’fullservice bureau’ voor software, marketing en design, had sowieso al voldoende vet op de botten. Eigenaar Machiel van der Schoot is juist gaan investeren. „Er komt geen geld binnen, maar er gaat wel geld uit, want je moet de salarissen en huur betalen. Maar ondanks dat vond ik de crisis wel een goed moment om de geldbuidel te trekken. Achteraf heb ik daar zeker geen spijt van.”

Machiel van der Schoot van Sera in Alphen aan den Rijn.© Foto Hielco Kuipers

Veel bedrijven én werknemers zagen het thuiswerken als een verplichting, voor Van der Schoot en zijn medewerkers is het een zegen. „Waar wij voorheen heel veel in het vliegtuig zaten om naar klanten te gaan, is dat helemaal gestopt. De klanten zijn zelf nu ook gewend om op afstand te werken. Dat vereist uiteraard de nodige technische infrastructuur. Dat proces was al aan de gang, maar dat heeft zich door die crisis enorm versneld.”

Faillissementen

Opvallend is dat de coronacrisis nauwelijks zorgde voor faillissementen in de sectoren retail en andere soorten bedrijven die diensten en producten verlenen aan consumenten, blijkt uit het overzicht van faillissementen in Alphen aan den Rijn over de jaren 2020, 2021 en 2022. Het gaat in totaal om drie bedrijven – uitgesmeerd over in totaal drie jaar. Dat is deels te wijten aan de ruimhartige steunmaatregelen die de Rijksoverheid in rap tempo op poten heeft gezet.

Anderzijds waarschuwen verschillende economen dat deze steunmaatregelen ook bedrijven die het al moeilijk hadden hiermee ’kunstmatig’ in leven zijn gehouden. Bovendien bood de Belastingdienst ondernemers de mogelijkheid om het betalen van belasting uit te stellen. Recent kondigde de regering aan dat dit belastinguitstel gestaakt zal worden. Veel ondernemers worden nu dus met een pittige belastingaanslag geconfronteerd – en dus groeit de mogelijkheid dat ondernemers het met terugwerkende kracht alsnog financieel moeilijk krijgen als gevolg van de coronacrisis. Dat past ook bij de landelijke trend die het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) signaleert. Het aantal faillissementen bleef laag tijdens de coronacrisis, zegt het CBS, maar loopt nu langzaam een beetje op.

Voor veel Nederlanders ligt de coronapandemie achter ons: mondkapjes en gesloten winkels zijn door iedereen weer vergeten. Maar toch sluimert de pandemie nog in de achterhoofden van veel ondernemers. Velen denken dat de pandemie – in de winter of in het najaar – weer terugkomt.

Een groot deel van de verstrekte uitkeringen kwam van het ministerie van Sociale Zake en Werkgelegenheid. De gemeente Alphen was wél verantwoordelijk voor het uitkeren en terugvorderen van de Tijdelijke overbruggingsregeling zelfstandig ondernemers (Tozo). Er waren twee soort uitkeringen: een lening ter versterking van het bedrijfskapitaal en een persoonlijke uitkering voor ondernemers wier inkomen (grotendeels) wegviel.

Miljoenen

In totaal verstrekte de gemeente 157 uitkeringen ter versteviging van het bedrijfskapitaal van zelfstandig ondernemers, voor bijna 1,18 miljoen euro. Tot op heden is daar 225.898 euro van terugbetaald. Deze lening dient, ongeacht de omstandigheden, terugbetaald te worden door ondernemers. Maar pas vanaf 1 juli van dit jaar zijn gemeenten landelijk begonnen met het terugvorderen van deze leningen. Ondernemers hebben in totaal zes jaar de tijd om terug te betalen – een kortere termijn is ook mogelijk – dus deze cijfers geven geen volledig beeld.

Daarnaast was er ook nog een persoonlijke Tozo-regeling, bedoeld voor zelfstandig ondernemers die hun eigen persoonlijke lasten niet meer konden betalen. Hiermee werd het inkomen van zzp’ers aangevuld tot het sociaal minimum. In totaal ontving de gemeente Alphen daarvoor 3.293 aanvragen, gezamenlijk goed voor 11.372.518 euro. De persoonlijke Tozo-regeling is een gift, behalve als blijkt het inkomen van de aanvrager achteraf toch te hoog was om in aanmerking te komen voor de steunmaatregel. Door 105 inwoners van Alphen is gezamenlijk 69.764 euro aan persoonlijke Tozo-steun terugbetaald.

73.856,911 euro

Uit cijfers van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid blijkt dat in Alphen in totaal 687 bedrijven waren die aanspraak maakten op een uitkering van de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW)-regeling. Gezamenlijk ontvingen zij 73.856,911 euro. Per onderneming was dat gemiddeld 107.506 euro. De NOW is vooral bedoeld om lasten – zoals huur en personeel – door te kunnen betalen in tijden van gedwongen winkelsluitingen. Het is per ondernemer verschillend of en hoeveel zij daarvan moeten terugbetalen: de uitkering – in feite een voorschot – wordt later verrekend met de daadwerkelijke omzet en winst van de ondernemer. Het kan nog even duren voordat duidelijk wordt hoeveel de ondernemers terug moeten betalen. Van de laatste ’NOW-periode’, die liep tot en met maart 2021, wordt van januari 2022 tot en met januari 2023 berekend hoeveel de ondernemers uiteindelijk moeten terugbetalen.

Winkelend publiek in Alphen aan den Rijn, vrijdagmiddag.© Taco van der Eb

Enkele bedrijven ontvingen grote bedragen. Zo ontving Zeeman een voorschot van 8.669.511 euro en werd er uiteindelijk een daadwerkelijk omzetverlies van ruim 4,7 miljoen euro. Proponent, dat vliegtuigonderdelen distribueert, ontving zo’n 3,5 miljoen euro, maar leed uiteindelijk slechts ruim 850 ton verlies. Avifauna ontving 1,9 miljoen euro, maar draaide een verlies van iets meer dan vijf ton.

Daarnaast was er de Tegemoetkoming Vaste Lasten (TVL), ook voor ondernemers. In Alphen werden daarvoor 1.762 aanvragen gedaan, waarvan er 1.619 werden goedgekeurd. Ook dit is een voorschot, momenteel wordt voor alle bedrijven die een beroep deden op deze regeling berekend of en hoeveel zij moeten terugbetalen.

Onheil

„Uit de faillissementscijfers blijkt inderdaad dat er niet of nauwelijks faillissementen zijn geweest in Alphen aan den Rijn tijdens de coronaperiode”, zegt een woordvoerder van het college van b&w tegen deze krant. „Je zou daaruit kunnen afleiden dat de diverse steunmaatregelen (waaronder ook de mogelijkheid om gemeentelijke belastingbetaling uit te stellen) hun werk hebben gedaan. Maar faillissementscijfers vertellen niet het volledige verhaal. Er zijn ook andere manieren waarop een bedrijf zijn activiteiten kan beëindigen.” Maar de woordvoerder wijst er ook op dat al het onheil nog niet voorbij is.

„Op dit moment is de energiecrisis in volle gang.” Daarom kan de gemeente ook moeilijk iets zeggen over het aantal faillissementen: misschien kómt er nog een golf aan nieuwe failliete bedrijven, die weliswaar de coronacrisis doorstonden – mede door de steunmaatregelen – maar genekt worden door de hoge inflatie en energieprijzen. De komende tijd zal de gemeente, samen met de Vereniging Ondernemingen Alphen aan den Rijn en het Economic Development Board Alphen aan den Rijn dit nader onderzoeken. Ook worden de steunmaatregelen geëvalueerd. „Het is voor de wethouder op dit moment dus heel lastig om iets over aantallen faillissementen te zeggen”, aldus de woordvoerder.

Het landelijke coronabeleid, ook als het gaat om het economische aspect, zal worden geëvalueerd tijdens een parlementaire enquête die in het voorjaar van 2023 van start gaat. De uitkomsten daarvan laten derhalve nog even op zich wachten. Wel becijferde de Rekenkamer dat de Rijksoverheid sinds maart 2020 zo’n 27,8 miljard euro heeft uitgegeven aan de NOW. Er werd 11,9 miljard euro uitgegeven aan de Tegemoetkoming vaste lasten en 4,33 miljard euro aan de Tozo.

Winnaars en verliezers

Deze krant sprak in de afgelopen maanden met in totaal 25 ondernemers uit Alphen aan den Rijn, in de breedste zin van het woord, over de vraag hoe zij terugkijken op de coronacrisis. Deze serie kwam tot stand met behulp van de Kwaliteitsimpuls Zuid-Hollandse Journalistiek.

Net binnen